उत्तर भारतात थंडीची लाट कायम राहणार, तर २१ नोव्हेंबरनंतर महाराष्ट्रात ढगाळ वातावरणासह पावसाची शक्यता.
हवामान अभ्यासक डॉ. मच्छिंद्र बांगर यांनी ‘शेती माझी प्रयोगशाळा’ या युट्यूब चॅनलद्वारे हवामानाचा ताजा अंदाज जाहीर केला आहे. यामध्ये त्यांनी सध्याच्या थंडीच्या स्थितीबरोबरच बंगालच्या उपसागरात निर्माण होणाऱ्या संभाव्य कमी दाबाच्या क्षेत्राची माहिती दिली आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांनी २०२६ च्या मान्सूनवर ‘एल निनो’चे सावट निर्माण होण्याची शक्यता वर्तवली असून, हा एक चिंता वाढवणारा प्राथमिक अंदाज आहे.
पुढील मान्सून आणि एल निनोची शक्यता
नोवाच्या (NOAA) सीपीसी (CPC) अहवालानुसार, सध्या (ऑक्टोबर, नोव्हेंबर, डिसेंबर) ‘ला निना’चा प्रभाव असून तो जानेवारी-मार्च २०२६ पर्यंत कायम राहील. मात्र, त्यानंतर हवामानात मोठे बदल अपेक्षित आहेत. मे, जून, जुलै २०२६ मध्ये ‘नॅचरल कंडिशन’ कमी होऊन ‘एल निनो’चा प्रभाव वाढण्याची शक्यता या अहवालात वर्तवण्यात आली आहे. याचा थेट अर्थ असा होतो की, २०२६ च्या मान्सूनवर एल निनोचे सावट असेल, ज्यामुळे पावसावर प्रतिकूल परिणाम होऊन दुष्काळासारखी परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. तथापि, त्याचवेळी नॅचरल कंडिशनचा प्रभावही प्रभावी राहणार असल्याने लगेचच दुष्काळाला सामोरे जावे लागणार नाही, असा प्राथमिक अंदाज डॉ. बांगर यांनी व्यक्त केला आहे.
सध्याची हवामान स्थिती: बंगालच्या उपसागरात हालचाली
सध्या बंगालच्या उपसागराच्या दक्षिण भागात वातावरणीय हालचाली सुरू झाल्या आहेत, ज्यामुळे केरळ आणि तामिळनाडूमध्ये पावसासाठी अनुकूल स्थिती निर्माण होत आहे. दोन्ही समुद्रांमध्ये लवकरच एक कमी दाबाचे क्षेत्र (डिप्रेशन) विकसित होण्याची शक्यता अनेक हवामान मॉडेल वर्तवत आहेत.
थंडीच्या लाटेचा विस्तार आणि महाराष्ट्रातील तापमान
भारतीय हवामान खात्याच्या अंदाजानुसार, उत्तर प्रदेश, झारखंड, मध्यप्रदेश, पूर्व राजस्थान आणि छत्तीसगड या राज्यांमध्ये थंडीची लाट कायम आहे. जरी महाराष्ट्रासाठी कोणताही अधिकृत अलर्ट नसला तरी, या राज्यांच्या जवळ असल्याने मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रात कडाक्याची थंडी जाणवत राहील. जीएफएस मॉडेलनुसार, १८ नोव्हेंबरला महाराष्ट्रात थंडी वाढणार आहे, मात्र १९ आणि २० तारखेला ती पुन्हा थोडी कमी होईल. २१ नोव्हेंबरपासून थंडीचा जोर लक्षणीयरीत्या कमी होण्यास सुरुवात होईल.
महाराष्ट्रात पावसाळी वातावरणाची शक्यता
जेव्हा थंडी कमी होते, तेव्हा ढगाळ किंवा पावसाळी वातावरण तयार होण्याची शक्यता असते. त्यानुसार, १६ तारखेपासून आंध्रप्रदेश, रायलसीमा, तामिळनाडू आणि केरळमध्ये पावसासाठी अनुकूल स्थिती निर्माण होईल. महाराष्ट्रासाठी पहिला पावसाचा अंदाज २३ तारखेला वर्तवण्यात आला आहे. यावेळी सातारा, सांगली, कोल्हापूर, सिंधुदुर्ग, बीड, अहमदनगर आणि पुणे या भागांमध्ये ढगाळ वातावरणासह हलक्या पावसाची शक्यता आहे.
नोव्हेंबर अखेरीस वादळी प्रणालीचा प्रभाव
२१ नोव्हेंबरपासून बंगालच्या उपसागरात एक वादळी प्रणाली विकसित होण्याची शक्यता आहे. २७ तारखेपासून तिचा प्रभाव भारतीय भूभागावर दिसू लागेल, ज्यामुळे आंध्रप्रदेश, तामिळनाडू, केरळ, कर्नाटक आणि गोव्यापर्यंत पाऊस होईल. २८ तारखेला याचा प्रभाव तेलंगणा आणि छत्तीसगडपर्यंत पोहोचेल. या प्रणालीमुळे २८ नोव्हेंबरनंतर महाराष्ट्रात, विशेषतः २९ तारखेला गडचिरोलीसारख्या पूर्व विदर्भातील जिल्ह्यांमध्ये पावसाळी वातावरणाचा परिणाम दिसू शकतो.
शेतकऱ्यांसाठी निष्कर्ष
डॉ. बांगर यांच्या अंदाजानुसार, महाराष्ट्रात २० नोव्हेंबरपर्यंत थंडीचा प्रभाव कायम राहील आणि त्यानंतर तो हळूहळू कमी होईल. २८ नोव्हेंबरनंतर राज्यात काही ठिकाणी पावसाळी वातावरणाचा अनुभव येऊ शकतो. मात्र, २०२६ च्या मान्सूनसाठी वर्तवण्यात आलेला ‘एल निनो’चा अंदाज चिंताजनक असून, शेतकऱ्यांनी पुढील नियोजनासाठी हवामानातील बदलांवर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.