जैविक बुरशीनाशक ट्रायकोडर्माचा स्प्रिंकलरद्वारे करा वापर; मर, मूळकुज आणि कॉलर रॉटपासून पिकाला मिळेल १००% संरक्षण.
विशेष प्रतिनिधी:
रब्बी हंगामातील प्रमुख पीक असलेल्या हरभऱ्याची पेरणी सध्या जोमात सुरू आहे. मात्र, दरवर्षी शेतकरी मर रोगाच्या प्रादुर्भावाने त्रस्त असतात. मर, मूळकुज आणि कॉलर रॉट यांसारख्या बुरशीजन्य रोगांमुळे पिकाचे मोठे नुकसान होते आणि उत्पादनात मोठी घट येते. या समस्येवर एक अत्यंत कमी खर्चाचा आणि प्रभावी उपाय कृषी तज्ज्ञ निखिल चव्हाण (MSc Agri) यांनी सुचवला आहे. त्यांच्या मते, ट्रायकोडर्मा या जैविक बुरशीनाशकाचा योग्य पद्धतीने वापर केल्यास मर रोगावर १००% नियंत्रण मिळवणे शक्य आहे.
ट्रायकोडर्मा का आणि कसे काम करते?
ट्रायकोडर्मा ही एक मित्रबुरशी आहे, जी जमिनीत वाढून पिकासाठी हानिकारक असलेल्या फ्यूजारियमसारख्या शत्रुबुरशीवर जगते. ती हानिकारक बुरशीची वाढ थांबवून तिला नष्ट करते. त्यामुळे हरभरा पिकाला मर, मूळकुज आणि कॉलर रॉट यांसारख्या रोगांपासून संरक्षण मिळते. मात्र, एक गोष्ट लक्षात घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे की, ट्रायकोडर्माचा वापर हा प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून, म्हणजेच मर रोग येण्यापूर्वीच केला पाहिजे. एकदा रोगाचा प्रादुर्भाव वाढल्यानंतर ट्रायकोडर्मा वापरल्यास त्याचे तात्काळ परिणाम मिळत नाहीत, कारण या जैविक बुरशीला जमिनीत वाढून कार्य करण्यासाठी काही कालावधी लागतो.
ट्रायकोडर्मा वापरण्याच्या सोप्या पद्धती
शेणखतातू न वापर:
एकरी २ ते ३ किलो ट्रायकोडर्मा पावडर चांगल्या कुजलेल्या शेणखतात, गांडूळ खतात किंवा कोकोपीटमध्ये मिसळून ४ ते ५ दिवस सावलीत ठेवावी. त्यानंतर हे मिश्रण संध्याकाळच्या वेळी शेतात फेकून स्प्रिंकलरने १० ते १५ मिनिटे हलके पाणी द्यावे, जेणेकरून ते जमिनीत स्थिर होईल.
स्प्रिंकलरद्वारे वापर (द्रावण तयार करून – सर्वोत्तम पद्धत):
२०० लिटर पाण्याच्या टाकीमध्ये २ किलो गूळ आणि ५ लिटर ट्रायकोडर्माचे द्रावण (हे द्रावण जवळच्या कृषी विद्यापीठ किंवा कृषी विज्ञान केंद्रात साधारणतः २०० रुपये प्रति लिटर दराने मिळते) घ्या.
हे द्रावण चांगले ढवळून ३ ते ४ दिवस सावलीत ठेवा, जेणेकरून बुरशीची संख्या वाढेल.
तिसऱ्या किंवा चौथ्या दिवशी, स्प्रिंकलरच्या प्रत्येक शिफ्टला २ ते ३ पंप (साधारणतः ३०-४५ लिटर) याप्रमाणे हे द्रावण सोडा. द्रावण तयार करून वापरल्याने त्याचे परिणाम अधिक प्रभावी मिळतात.
स्प्रिंकलरद्वारे थेट वापर:
जर द्रावण तयार करण्यासाठी वेळ नसेल, तर फवारणी पंपात थेट अर्धा किलो किंवा अर्धा लिटर ट्रायकोडर्मा घेऊन स्प्रिंकलरच्या माध्यमातूनही देता येते.
पेरणीला उशीर झाला असल्यास काय करावे?
हरभरा पेरणीसाठी १५ ऑक्टोबर ते १० नोव्हेंबर हा सर्वोत्तम कालावधी आहे. जर पेरणी १० नोव्हेंबरनंतर १५ दिवस उशिरा झाली, तर उत्पादनात २५% पर्यंत घट येते, तर ३० दिवस उशीर झाल्यास ही घट ६०% पर्यंत पोहोचू शकते. त्यामुळे १० डिसेंबरनंतर पेरणी करणे टाळावे. पेरणीला उशीर झाल्यास, एकरी बियाण्याचे प्रमाण वाढवावे आणि दिग्विजय, फुले विक्रम, RVG २०२ यांसारख्या उशिरा पेरणीसाठी शिफारस केलेल्या वाणांची निवड करावी.